Wat gebeurt er in je lichaam? Alles over vrije radicalen en antioxidanten

In ons lichaam vinden voortdurend allerlei processen plaats. Tijdens deze processen ontstaan stoffen die belangrijk zijn voor onze gezondheid, maar die soms ook schadelijk kunnen zijn. Twee belangrijke voorbeelden hiervan zijn antioxidanten en vrije radicalen. Deze twee werken nauw met elkaar samen en spelen een grote rol bij het beschermen van het lichaam.

Wat zijn vrije radicalen?

Vrije radicalen zijn stoffen die van nature in het lichaam ontstaan. Dit gebeurt bijvoorbeeld wanneer het lichaam voedsel omzet in energie. Ook kunnen vrije radicalen ontstaan door invloeden van buitenaf, zoals luchtvervuiling, sigarettenrook, alcohol, stress en zonlicht. Vrije radicalen zijn zeer reactieve moleculen. Dat betekent dat ze snel reageren met andere stoffen in het lichaam. Dit komt doordat ze een elektron missen. Daardoor proberen ze een elektron van andere moleculen af te pakken. Tijdens dit proces kunnen belangrijke onderdelen van cellen beschadigd raken, zoals eiwitten, vetten en zelfs het DNA.

Toch zijn vrije radicalen niet alleen maar slecht. In kleine hoeveelheden zijn ze juist nuttig. Het lichaam gebruikt ze bijvoorbeeld om bacteriën en virussen te bestrijden. Het afweersysteem maakt vrije radicalen aan om ziekteverwekkers te doden. Zonder vrije radicalen zou het lichaam minder goed kunnen vechten tegen infecties.

Wanneer worden vrije radicalen schadelijk?

Problemen ontstaan wanneer er te veel vrije radicalen in het lichaam aanwezig zijn. In dat geval raakt de balans verstoord. De vrije radicalen kunnen dan meer schade aanrichten dan het lichaam kan herstellen. Dit wordt oxidatieve stress genoemd. Oxidatieve stress kan ervoor zorgen dat cellen en weefsels beschadigen. Onderzoekers denken dat dit proces een belangrijke rol speelt bij het ouder worden van het lichaam. Ook wordt er onderzoek gedaan naar de relatie tussen oxidatieve stress en verschillende ziekten, zoals hart- en vaatziekten, diabetes en sommige vormen van kanker. Het is echter wel belangrijk om te weten dat deze ziekten meestal door meerdere factoren ontstaan en niet alleen door vrije radicalen.

Wat zijn antioxidanten?

Antioxidanten zijn stoffen die het lichaam beschermen tegen de schadelijke effecten van vrije radicalen. Ze doen dit door vrije radicalen onschadelijk te maken. Hierdoor helpen ze schade aan cellen en weefsels te voorkomen. Ons lichaam maakt zelf een deel van de antioxidanten aan. Daarnaast krijgen we antioxidanten binnen via onze voeding. Vooral plantaardige producten bevatten veel antioxidanten.

Antioxidanten in voeding

Veel gezonde voedingsmiddelen zijn rijk aan antioxidanten. Denk hierbij aan:

• Groenten en fruit
• Noten en zaden
• Peulvruchten
• Volkorenproducten.

Bekende antioxidanten zijn vitamine C, vitamine E en bètacaroteen. Vitamine C zit bijvoorbeeld in sinaasappels, kiwi’s, aardbeien en paprika’s. Vitamine E komt vooral voor in noten, zaden en plantaardige oliën. Bètacaroteen zit veel in wortels, zoete aardappelen en andere oranje groenten. Daarnaast bevatten veel voedingsmiddelen stoffen die kleur geven, zoals de rode kleur van tomaten en de blauwe kleur van bessen. Deze stoffen hebben vaak ook een antioxidante werking. Door gevarieerd te eten, krijgt je lichaam verschillende soorten antioxidanten binnen. Dit is belangrijk, omdat elke antioxidant op een andere manier werkt.

Voeding of supplementen?

Sommige mensen kiezen ervoor om antioxidanten in de vorm van supplementen te gebruiken. Toch blijkt uit onderzoek dat supplementen niet altijd dezelfde voordelen hebben als antioxidanten uit voeding. Gezonde voeding bevat namelijk veel verschillende voedingsstoffen die samenwerken. Hierdoor is het effect vaak beter dan bij losse supplementen. Daarom raden deskundigen meestal aan om antioxidanten vooral uit een gezond en gevarieerd voedingspatroon te halen.

Leefstijl en balans

Ons lichaam probeert continu een balans te houden tussen vrije radicalen en antioxidanten. Deze balans is belangrijk voor een goede gezondheid. Een ongezonde leefstijl kan zorgen voor een toename van vrije radicalen. Roken is hier een duidelijk voorbeeld van. Ook te veel zonlicht, luchtvervuiling en langdurige stress, kunnen de hoeveelheid vrije radicalen in het lichaam verhogen.

Een gezonde leefstijl kan dus helpen om de balans te behouden. Belangrijke factoren zijn:

• Gezond en gevarieerd eten
• Voldoende bewegen
• Genoeg slapen
• Niet roken.

Andere toepassingen van antioxidanten

Antioxidanten worden niet alleen gebruikt in het lichaam. Ook in de voedingsindustrie spelen ze een belangrijke rol. Ze helpen om producten langer vers te houden. Hierdoor bederven voedingsmiddelen minder snel.

Tot slot

Vrije radicalen zijn een normaal onderdeel van het lichaam en hebben zelfs nuttige functies. Maar wanneer er te veel van zijn, kunnen ze schade veroorzaken. Antioxidanten helpen om deze schade te beperken en het lichaam te beschermen. Een goede balans tussen vrije radicalen en antioxidanten is daarom erg belangrijk. Door gezond te eten en een gezonde leefstijl aan te houden, kan ons lichaam deze balans meestal goed behouden. Zo dragen antioxidanten, samen met andere voedingsstoffen, bij aan een gezond en goed functionerend lijf.