Testosteron verlagen: feiten en fabels

Testosteron is een hormoon waarover op dit moment veel wordt gesproken. Op internet verschijnen regelmatig adviezen over het verhogen of juist verlagen van de testosteronspiegel. Sommige daarvan zijn gebaseerd op wetenschappelijk onderzoek, terwijl andere vooral berusten op persoonlijke ervaringen of hardnekkige misverstanden. Daardoor is het soms lastig om te bepalen welke informatie betrouwbaar is.

In werkelijkheid is testosteron een belangrijk hormoon dat zowel bij mannen als bij vrouwen, een belangrijke rol speelt. Een te hoge of juist te lage hoeveelheid kan invloed hebben op de gezondheid, maar een gezonde hormoonbalans is veel belangrijker dan een zo hoog of zo laag mogelijke testosteronspiegel.

Wat is testosteron?

Testosteron behoort tot de groep van de androgenen, ook wel mannelijke geslachtshormonen genoemd. Mannen maken het grootste deel van hun testosteron aan in de zaadballen. Een klein deel wordt geproduceerd door de bijnieren. Vrouwen maken eveneens testosteron aan, maar in veel kleinere hoeveelheden. Bij vrouwen wordt het hormoon vooral gevormd in de eierstokken en de bijnieren.

Hoewel testosteron vaak wordt gekoppeld aan spiermassa en mannelijkheid, heeft het veel meer functies. Het draagt bij aan de opbouw van spieren en botten, de productie van rode bloedcellen, vruchtbaarheid, het libido en het algemene energieniveau. Ook speelt het een rol bij de stemming en het geheugen.

De hoeveelheid testosteron verschilt sterk per persoon en verandert gedurende het leven. Bij mannen bereikt de spiegel meestal een piek in de jongvolwassen leeftijd. Daarna neemt de productie langzaam af. Bij vrouwen daalt de spiegel eveneens met het ouder worden.

Wanneer is testosteron te hoog?

Een verhoogde testosteronspiegel komt bij mannen minder vaak voor dan veel mensen denken. Bij gezonde mannen regelt het lichaam de aanmaak namelijk meestal zeer nauwkeurig. Een blijvend verhoogde waarde ontstaat vaak alleen door een onderliggende oorzaak. Bijvoorbeeld het gebruik van anabole steroïden of testosteronsupplementen. Soms speelt een zeldzame aandoening van de bijnieren of de zaadballen een rol.

Bij vrouwen komt een verhoogde testosteronspiegel relatief vaker voor. Een bekende oorzaak is het polycysteus-ovariumsyndroom (PCOS). Hierbij kan een verhoogde hoeveelheid androgenen leiden tot klachten als overmatige haargroei, acne, een onregelmatige menstruatie en soms verminderde vruchtbaarheid.

Kun je testosteron verlagen?

Je kunt de testosteronspiegel verlagen, maar alleen om medische redenen. Bij vrouwen met PCOS kan bijvoorbeeld worden gekozen voor leefstijlaanpassingen en/of medicijnen, die de werking van androgenen verminderen. Bij mannen die anabole steroïden gebruiken, kan het stoppen met deze middelen ervoor zorgen dat de hormoonhuishouding zich geleidelijk herstelt. Voor gezonde mensen zonder hormonale afwijkingen, is het meestal niet wenselijk om de testosteronspiegel actief te verlagen.

Heeft voeding invloed op testosteron?

Over voeding bestaan veel verhalen. Op sociale media wordt regelmatig beweerd dat bepaalde producten testosteron sterk kunnen verhogen of juist verlagen. De werkelijkheid is minder spectaculair. Een gezonde en gevarieerde voeding ondersteunt een normale hormoonhuishouding. Er zijn aanwijzingen dat ernstig overgewicht en een ongezonde leefstijl, de hormoonbalans kunnen verstoren. Wanneer iemand met overgewicht afvalt, kan dit bij sommige mensen leiden tot een normalisering van de hormoonspiegels.

Van afzonderlijke voedingsmiddelen is echter nauwelijks overtuigend bewijs dat zij de testosteronspiegel blijvend verlagen. Producten, zoals soja, munt, lijnzaad of groene thee, worden regelmatig genoemd, maar onderzoek laat geen eenduidige of sterke effecten zien. Kleine veranderingen in laboratoriumonderzoek betekenen bovendien niet automatisch dat iemand daar in het dagelijks leven iets van merkt.

Feit of fabel:

Soja verlaagt testosteron

Dit is grotendeels een fabel. Soja bevat plantaardige stoffen die lijken op het vrouwelijke hormoon oestrogeen. Daardoor ontstond het idee dat soja de testosteronspiegel zou verlagen. Grote overzichtsstudies laten echter zien dat normale hoeveelheden soja of sojaproducten geen betekenisvolle daling van testosteron veroorzaken bij gezonde mannen. Ook voor vrouwen is er geen overtuigend bewijs dat soja de testosteronspiegel sterk verlaagt.

Afvallen kan testosteron verlagen

Dit is meestal een fabel. Bij mannen met overgewicht leidt gewichtsverlies vaak juist tot een stijging van de testosteronspiegel. Bij vrouwen met PCOS kan afvallen er juist voor zorgen dat verhoogde testosteronwaarden weer meer richting normaal gaan. Het effect hangt dus sterk af van de persoonlijke situatie.

Stress verlaagt testosteron

Dit is gedeeltelijk een feit. Langdurige stress verhoogt de hoeveelheid van het stresshormoon cortisol. Een langdurig verhoogde cortisolspiegel kan invloed hebben op de aanmaak van testosteron. Het effect verschilt echter per persoon en is meestal minder groot dan vaak wordt gedacht.

kruiden kunnen testosteron verlagen

Hiervoor is onvoldoende bewijs. Regelmatig verschijnen er supplementen die beloven de hormoonspiegel te beïnvloeden. Voor de meeste kruiden en voedingssupplementen ontbreekt goed wetenschappelijk bewijs. Bovendien verschillen de samenstelling en kwaliteit van dergelijke producten sterk. Daarom raden artsen meestal af om zonder medische begeleiding supplementen te gebruiken om de hormoonhuishouding te veranderen.

Wanneer is behandeling nodig?

Niet iedere verhoogde testosteronwaarde hoeft behandeld te worden. Artsen kijken altijd naar het totaalplaatje. Daarbij spelen klachten, lichamelijk onderzoek en bloeduitslagen, een belangrijke rol. Behandelen hangt af van de oorzaak. Soms zijn leefstijlaanpassingen voldoende. In andere gevallen kunnen medicijnen nodig zijn die de aanmaak of werking van testosteron verminderen. Zelf experimenteren met hormonen of hormoonremmende middelen, wordt te allen tijde afgeraden, omdat dit de natuurlijke hormoonbalans kan verstoren en ongewenste bijwerkingen kan veroorzaken.

Tot slot

Veel informatie over testosteron op internet klinkt overtuigend, maar is lang niet altijd wetenschappelijk onderbouwd. De meeste voedingsmiddelen, kruiden of supplementen, hebben geen aantoonbaar groot effect op de testosteronspiegel. Wanneer er wel sprake is van een verhoogde testosteronwaarde, is het belangrijk om eerst de oorzaak vast te stellen. Wie denkt dat zijn of haar testosteronspiegel te hoog of te laag is, doet er verstandig aan een arts te raadplegen. Alleen met bloedonderzoek en een goede medische beoordeling, kan worden vastgesteld of behandeling nodig is.