Tekenbeten: hoe gevaarlijk zijn ze en waarom is Oostenrijk in de zomer een bijzonder risicogebied?

Een wandeling door het bos, een fietstocht of kamperen. Voor veel mensen is dit de perfecte tijdsbesteding in de vakantie. Helaas kan de pret van zo’n dag flink verstoord worden door een beet van een klein beestje dat zich schuil houdt tussen het de struiken: de teek. De meeste tekenbeten verlopen gelukkig zonder problemen. Maar toch kunnen sommige ziekteverwekkers overbrengen. Op dit moment is hiervoor met name in Oostenrijk extra aandacht, omdat daar, naast de ziekte van Lyme, ook tekenencefalitis (FSME) voorkomt. Wat maakt een tekenbeet eigenlijk gevaarlijk, waarom is Oostenrijk een risicogebied en wat kun je doen om jezelf te beschermen?

Wat is een teek?

Een teek is een klein spinachtig diertje dat leeft in bossen, struiken en hoog gras. Ze kunnen niet springen of vliegen. Ze wachten op een grasspriet of lage tak totdat een mens of dier langskomt. Vervolgens klimmen ze op de huid en zoeken een warme plek om zich vast te bijten. Tijdens het opzuigen van bloed kan een teek ziekteverwekkers overbrengen. Dat gebeurt gelukkig lang niet altijd. De meeste mensen merken na een tekenbeet helemaal niets en worden ook niet ziek.

Waarom kunnen tekenbeten gevaarlijk zijn?

Het gevaar zit niet in de beet zelf, maar in de ziekteverwekkers die sommige teken bij zich dragen. In Europa zijn vooral twee ziekten van belang: de ziekte van Lyme en tekenencefalitis, ook wel FSME of TBE genoemd. Hoewel beide ziekten dus door een tekenbeet kunnen ontstaan, verschillen ze sterk van elkaar.

De ziekte van Lyme

De ziekte van Lyme wordt veroorzaakt door de bacterie Borrelia burgdorferi. Niet iedere teek draagt deze bacterie bij zich. Bovendien leidt een beet van een besmette teek niet automatisch tot een infectie. Een bekend eerste teken van Lyme is een rode ring of vlek die zich in de dagen of weken na de beet langzaam uitbreidt. Dit ontstaat echter niet bij iedereen. Sommige mensen krijgen griepachtige klachten, zoals koorts, vermoeidheid, spierpijn of hoofdpijn.

Wanneer Lyme op tijd wordt ontdekt, is de ziekte meestal goed te behandelen met antibiotica. Zonder behandeling kan de bacterie zich verder door het lichaam verspreiden en klachten veroorzaken aan gewrichten, zenuwen of het hart.

Wat is tekenencefalitis (FSME)?

Tekenencefalitis wordt veroorzaakt door een virus en verschilt daardoor duidelijk van Lyme. Na een besmetting krijgen veel mensen helemaal geen klachten. Anderen ontwikkelen eerst verschijnselen die lijken op een griep, zoals koorts, hoofdpijn, spierpijn en vermoeidheid. Bij een klein deel van de patiënten tast het virus vervolgens het centrale zenuwstelsel aan. Dat kan leiden tot een hersenvliesontsteking of hersenontsteking.

Voor FSME bestaat geen specifieke behandeling die het virus kan doden. Artsen kunnen alleen de klachten behandelen terwijl het lichaam het virus probeert op te ruimen. Daarom ligt de nadruk vooral op het voorkomen van een besmetting.

Waarom is Oostenrijk een bijzonder risicogebied?

Oostenrijk behoort al jarenlang tot de Europese landen waar tekenencefalitis relatief vaak voorkomt. Vooral in bosrijke gebieden en op lagere en middelhoge hoogten, leven teken die het FSME-virus kunnen overbrengen. Niet heel Oostenrijk vormt hetzelfde risico. In sommige regio's komen besmette teken veel vaker voor dan in andere gebieden. De kans op een tekenbeet is bovendien het grootst tussen het voorjaar en het najaar, wanneer teken actief zijn en veel mensen buiten zijn. En omdat Oostenrijk een populair vakantieland is voor wandelaars, fietsers, kampeerders en bergsporters, komen veel mensen in aanraking met plekken waar teken leven.

Hoe kun je een tekenbeet voorkomen?

Een tekenbeet is niet altijd te voorkomen, maar je kunt de kans wel aanzienlijk verkleinen. Draag tijdens wandelingen bij voorkeur een lange broek en gesloten schoenen. Stop de broekspijpen eventueel in de sokken wanneer je door hoog gras loopt. Blijf zoveel mogelijk op de paden en vermijd dicht struikgewas of hoog gras. Gebruik een insectenwerend middel dat geschikt is tegen teken en controleer na een wandeling altijd je hele lichaam. Besteed daarbij extra aandacht aan knieholten, liezen, oksels, achter de oren en de haargrens. Bij kinderen is ook de hoofdhuid een belangrijke controleplaats.

Wat moet je doen als je een teek vindt?

Hoe sneller een teek wordt verwijderd, hoe kleiner de kans op overdracht van de Lymebacterie. Gebruik daarvoor een speciale tekentang of een fijn pincet. Pak de teek zo dicht mogelijk op de huid vast en trek hem rustig recht omhoog. Probeer de teek niet eerst te verdoven met alcohol, olie of andere middelen. Dat vergroot de kans dat ziekteverwekkers juist worden overgedragen. Ontsmet daarna de huid, maak er een foto van en noteer de datum van de beet. Zo kun je de plek de weken daarna goed in de gaten houden.

Wanneer is het verstandig om een arts te raadplegen?

Neem contact op met een huisarts als er een uitbreidende rode ring of vlek verschijnt. Ook aanhoudende koorts, hevige hoofdpijn, spierpijn of neurologische klachten, zoals een stijve nek of verlammingsverschijnselen, zijn redenen om medische hulp te zoeken. Ben je tijdens een vakantie in Oostenrijk door een teek gebeten en word je in de weken daarna ziek, vertel de arts dan altijd dat je in een gebied bent geweest waar FSME voorkomt. Dit kan helpen bij het stellen van de juiste diagnose.

Is een vaccinatie nodig?

Voor de ziekte van Lyme bestaat geen vaccin. Tegen FSME is wel een vaccin beschikbaar. In Nederland wordt deze vaccinatie niet standaard gegeven. Voor mensen die langere tijd in Oostenrijk verblijven of daar regelmatig wandelen, kamperen of fietsen in natuurgebieden, kan vaccinatie zinvol zijn. Bespreek dit ruim voor vertrek met de huisarts.

Tot slot

Een tekenbeet betekent gelukkig niet automatisch dat je ziek wordt. Toch is het verstandig om altijd alert te zijn. Door beschermende kleding te dragen, je lichaam na een wandeling goed te controleren en een teek snel te verwijderen, kun je het risico op gezondheidsproblemen aanzienlijk verkleinen.