Hantavirus en de Andesvariant: wat je moet weten

De afgelopen dagen duikt het woord hantavirus steeds vaker op in nieuwsberichten. Dat komt vooral door een uitbraak op het expeditie-cruiseschip MV Hondius, waarbij meerdere mensen ernstig ziek zijn geworden en er ook sterfgevallen zijn gemeld. Voor veel mensen roept dat vragen op, zeker met het coronavirus nog vers in het geheugen. In deze blog geven we antwoord op vragen, als wat is dit virus precies, hoe besmetting ermee plaatsvindt en of we ons zorgen moeten maken.

Wat is het hantavirus eigenlijk?

Het hantavirus is geen enkel virus, maar een verzamelnaam voor een groep aan elkaar verwante virussen die wereldwijd voorkomen. Ze worden vrijwel altijd overgedragen via knaagdieren, zoals rosse woelmuizen, (tamme) ratten en veldmuizen. Deze dieren dragen het virus bij zich zonder zelf ziek te worden, maar kunnen het via urine, uitwerpselen of speeksel, verspreiden in hun omgeving. Mensen kunnen vervolgens besmet raken door het inademen van kleine virusdeeltjes die in stof en zo in de lucht, terecht zijn gekomen. Dat kan bijvoorbeeld gebeuren bij het schoonmaken van een (afgesloten) ruimte waar muizen of ratten hebben gezeten. In tegenstelling tot veel andere virussen verspreidt hantavirus zich normaal gesproken dus niet van mens op mens.

De ziekte die voortkomt uit het hantavirus staat bekend als Hantavirus Pulmonary Syndrome (HPS). Dit is een ernstige longaandoening die vaak vrij onschuldig begint met klachten die lijken op griep: koorts, spierpijn en vermoeidheid. Juist dat maakt het verraderlijk. In een later stadium kan de situatie plotseling omslaan en ontstaan er ernstige ademhalingsproblemen en soms ook hartproblemen, doordat de longen zich vullen met vocht.

De Andesvariant: waarom deze anders is

Binnen de hantavirussen is er één variant die zich anders gedraagt: het Andesvirus. Deze variant komt vooral voor in delen van Zuid-Amerika, met name in Argentinië en Chili. Wat het Andesvirus bijzonder maakt, is dat het — in tegenstelling dus tot andere hantavirussen — wél van mens op mens kan worden overgedragen. Dat gebeurt niet makkelijk en meestal alleen bij intensief en langdurig contact, zoals binnen gezinnen of tussen partners.

Daarbij komt dat het ziekteverloop vaak ernstig is. De sterftecijfers liggen in sommige uitbraken rond de 30 tot 40 procent. Dat betekent niet dat iedereen die besmet raakt overlijdt, maar het onderstreept wel hoe serieus we besmettingen met de Andesvariant moeten nemen.

Wat gebeurde er op de Hondius?

De recente uitbraak op de MV Hondius heeft het hantavirus plots weer op de kaart gezet. Tijdens een expeditiecruise, die onder meer in Zuid-Amerikaanse gebieden plaatsvond, werden meerdere passagiers ziek. Uiteindelijk zijn er minstens zeven besmettingen vastgesteld of vermoed en zijn er meerdere mensen overleden. Onderzoekers gaan ervan uit dat de eerste besmetting waarschijnlijk al vóór het aan boord gaan heeft plaatsgevonden, vermoedelijk ergens in Zuid-Amerika waar het Andesvirus voorkomt. Dat past bij het bekende patroon van besmetting via knaagdieren.

Wat deze situatie bijzonder maakt, is dat er aanwijzingen zijn dat het virus zich daarna mogelijk beperkt tussen mensen aan boord heeft verspreid. Een cruiseschip is daarvoor een relatief gunstige omgeving: mensen verblijven dicht op elkaar, delen ruimtes en hebben vaak langdurig contact. Dat zijn precies de omstandigheden waarin de Andesvariant, hoewel zeldzaam, kan overspringen van de ene persoon op de andere. Toch is het belangrijk om dit in perspectief te plaatsen. Zelfs in deze setting lijkt de verspreiding beperkt te zijn gebleven.

Waarom dit geen nieuwe pandemie is

Door de recente berichtgeving maken sommige mensen zich zorgen dat dit het begin zou kunnen zijn van een nieuwe wereldwijde uitbraak, vergelijkbaar met COVID-19, maar daar zijn op dit moment geen aanwijzingen voor. Hantavirussen en ook het Andesvirus, gedragen zich compleet anders dan luchtwegvirussen, zoals influenza of het coronavirus. Ze verspreiden zich veel minder efficiënt. Waar een virus als SARS-CoV-2 zich gemakkelijk via de lucht tussen mensen kan verplaatsen, vereist het Andesvirus meestal nauw en langdurig contact. Volgens de World Health Organization (WHO) is het risico voor het brede publiek dan ook laag. De meeste besmettingen blijven gekoppeld aan specifieke situaties, zoals blootstelling aan knaagdieren of zeer nauwe contacten tussen mensen.

Hoe groot is het risico in Europa?

Voor mensen in Nederland en de rest van Europa, is het risico op besmetting met de Andesvariant op dit moment zeer klein. Het virus komt hier van nature niet voor. Europese hantavirussen bestaan wel, maar dat zijn andere varianten die niet van mens op mens worden overgedragen. Dat betekent niet dat er helemaal geen risico is, maar wel dat het vooral gaat om uitzonderlijke situaties, zoals reizen naar gebieden waar het virus voorkomt of zeer specifiek contact met besmette personen. De patiënten die nu in het ziekenhuis zijn opgenomen, worden volgens een zeer strikt protocol in quarantaine verpleegd. Hierdoor is het besmettingsgevaar minimaal.

Wat kun je zelf doen?

Voor de meeste mensen zijn er geen drastische maatregelen nodig. Het belangrijkste blijft het vermijden van contact met knaagdieren en hun uitwerpselen, vooral in gebieden waar hantavirus voorkomt. Wie gaat reizen naar Zuid-Amerika of in natuurgebieden verblijft, doet er goed aan om extra voorzichtig te zijn bij het schoonmaken van hutten, opslagruimtes of andere afgesloten plekken. In het dagelijks leven in Europa is de kans dat je met het Andesvirus in aanraking komt echter verwaarloosbaar.

Tot slot

De recente gebeurtenissen op de MV Hondius laten zien hoe een zeldzaam virus plots wereldwijd in de aandacht kan staan. Het hantavirus — en vooral de Andesvariant — is zonder twijfel ernstig en kan gevaarlijk zijn. Tegelijkertijd is het geen virus dat zich gemakkelijk verspreidt onder de algemene bevolking. De belangrijkste conclusie is misschien wel deze: het is goed om geïnformeerd te zijn, maar er is geen reden voor paniek.